نمىبرد ، زيرا مىداند كه فراموش كردن هدف باعث از ياد بردن راه است . روى اين حساب اگر كسى خداى خود را فراموش كند خود را هم فراموش كرده و در نتيجه براى روز واپسين خود زاد و توشه اى كه مايه زندگيش باشد نيندوخته است ، و اين همان هلاكت است . رسول اللَّه ( ص ) هم در روايتى كه شيعه و سنى آن را نقل كرده‌اند فرموده : « من عرف نفسه فقد عرف ربه - هر كه خود را شناخت خداى خود را شناخته » و اين معنا نكته ايست كه دقت زياد و تدبر تمام آن را ثابت مىكند ، و به اعتبار نزديك است ، زيرا انسان در مسير زندگيش اگر چه به هر نقطه اى امتداد داشته باشد هيچ همى جز خير و سعادت زندگى خويش ندارد . اگر چه منافع و عوايد كارهايش به ظاهر عايد ديگران شود . خداى تعالى هم در اين باره مىفرمايد : « إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لأَنْفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها » « 1 » . ] گفتيم از آيات استفاده مىشود : طريق انسان بسوى خداوند همان نفس انسان است ، زيرا جز خود انسان چيز ديگرى نيست كه طريق انسان باشد ، خود اوست كه داراى تطوراتى گوناگون و درجات و مراحلى است مختلف ، روزى جنين ، روزى كودك ، زمانى جوان و زمانى پير مىشود و پس از آن در عالم برزخ ادامه حيات مىدهد ، و روزى در قيامت و پس از آن در بهشت و يا در دوزخ بسر مىبرد ، خلاصه اين است آن مسافتى كه هر انسان از به دو وجود تا انتهاى سيرش كه به مقتضاى آيه كريمه « وَأَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى » « 2 » قرب به ساحت مقدس بارى تعالى است ، آن مسافت را مىپيمايد . و همين انسان است كه در اين خط سير به هيچ جاى قدم نمىگذارد ، و هيچ راه تاريك و روشنى را نمىپيمايد مگر اينكه همه آنها توأم است با اعمالى قلبى كه عبارتند از اعتقادات و امور قلبى ديگر ، و همچنين توأم است با اعمالى بدنى يا صالح و يا غير صالح ، اعمالى كه اثرش چه خوب و چه بد توشه فرداى اوست . پس طريق آدمى بسوى پروردگارش همان نفس اوست ، و خداى سبحان غايت و هدف و منتهاى سير اوست ، و اين طريق مانند راههاى ديگر اختيارى نيست ، و اصولا براى اين طريق ، شبيه و نظيرى نيست تا كسى يكى از آن دو را انتخاب و اختيار كند ، بلكه اين طريق همانطورى كه از آيه « يا أَيُّهَا الإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيه » « 3 » استفاده مىشود

--> ( 1 ) اگر نيكى كنيد به نفس خود نيكى كرده‌ايد و اگر هم بدى كنيد باز بر ضرر خود كرده‌ايد . سوره اسراء آيه 7 . ( 2 ) سوره نجم آيه 42 ( 3 ) هان اى انسان بدرستى كه تو كوشا و ساعى براى رسيدن به پروردگار خويشى ، پس به جزاى سعى خود ، خواهى رسيد . سوره انشقاق آيه 6 .